استرلیزه و پاستوریزه چه تفاوت هایی با هم دارند؟

[ad_1]

با پاستوریزه کردن محصولات باکتری های بیماری زا از بین می روند

تفاوت استرلیزه با پاستوریزه چیست؟ 

پاستوریزه چیست؟

پاستوریزه فرآیندی است که طی آن باکتری های بیماری زا با حرارت دادن در دما و بازه زمانی مشخص از بین می روند. در این فرآیند تنها اشکال رویشی باکتری ها از بین می روند و پس از پاستوریزه کردن ، محصولات می بایست در یخچال نگه داری شوند تا از گسترش تخم باکتری ها پیشگیری به عمل آید.

دامنه دمای پاستوریزه کردن محصولات ، معمولا از ۶۲ تا ۱۰۰ درجه سانتی گراد است. زمان این فرآیند قادر هست از یک ثانیه تا نیم ساعت متغیر باشد.

با توجه به دما و زمان فرایند پاستوریزه به صورت زیر انجام می گردد.

پاستوریزه خمی یا دسته ای : این فرایند در درمای ۶۳ درجه و در نیم ساعت انجام می گردد.

فرایند پاستوریزه کردن

پاستوریزه HTST ( زمان کوتاه با حرارت زیاد ) :  این فرایند در دمای ۷۲ درجه سانتی گراد به زمان ۱۵ ثانیه انجام می گردد.

پاستوریزه HHST ( زمان کوتاه با حرارت بالا ) : در این فرایند با دمای  ۸۹ درجه سانتی گراد برای ۱.۰ ثانیه ، ۹۰ درجه سانتی گراد برای ۰.۵ ثانیه ، ۹۶ درجه سانتی گراد برای ۰.۰۵ ثانیه و ۱۰۰ درجه سانتی گراد برای ۰.۰۱ ثانیه و ….

برای اهداف مختلف از روش های مختلف پاستوریزه کردن استفاده می گردد. انتخاب روش پاستوریزه کردن محصول به نوع ، حجم ، هدف ، میکروارگانیسم های مورد نظر ، تجهیزات در دسترس و موارد دیگر بستگی دارد.

• پاستوریزه خمی یا دسته ای ، عمدتا در صنایع غذایی کاربرد دارد و هدف آن از بین بردن میکروارگانیسم های بیماری زا و افزایش عمر سودمند محصولات است. این روش میکروارگانیسم را از بین می برد ، اما زیادتر خواص فیزیکی و شیمیایی محصولات غذایی را حفظ می نماید. از این روش برای تولید شیر ، آبجو و موارد دیگر استفاده می گردد.

• پاستوریزه در دمای بالا قادر هست سبب از بین رفتن باکتری های بیماری زا و فاسد ، تقلیب پروئتین های سرم و مانع از آب اندازی شود. از این روش برای تولید ماست ، پنیر و …. استفاده می گردد.

• با استفاده از روش تندالیزاسیون میتوان محصولاتی کاملا سترون شده را به دست آورد. از این فرآیند برای آماده سازی محیط های کشت ، دارو ها و مواردی استفاده نمود که شامل ترکیبات ناپایدار در برابر حرارت مثل قند ها و پروتئین ها هستند. این روش به زمان ۳۰ دقیقه در درمای ۱۰۰ درجه سانتی گراد و به زمان چند روز انجام می گردد.

ضروری است بدانید محصولات پاستوریزه عمر سودمند کمتری دارند

استرلیزه چیست؟

به نابودی کلیه میکروارگانیسم ها و تخم هایشان ، استرلیزه و گند زدایی گفته می گردد. این فرایند میکروارگانیسم های بیماری زا ، اشکال رویشی ، تخم ها و ویروس ها را از بین می برد. استرلیزه کردن قادر هست فیزیکی باشد یا شیمیایی.

استرلیزه فیزیکی

استرلیزه با گرما استریلیزاسیون سرد

استرلیزه با گرما به دو روش خشک و مرطوب انجام می گردد. در روش اول که روش خشک است از هوای گرم و در روش دومی که روش مرطوب است از بخار آب استفاده می گردد.

میکروارگانیسم ها با افزایش دمای هوا از بین می روند. البته آستانه بحرانی در بین میکروارگانیسم ها متفاوت است. مقاومت اشکال رویشی باکتری ها خیلی ضعیف است و مقاومت ویروس ها و کپک ها متوسط است. اما تخم ها و هاگ ها خیلی مقاوم هستند.

مکانیسم عملکرد استرلیزه با گرما عموما به تغییرات برگشت ناپذیر در پروتئین ها در سیتوپلاسم و غیرفعال سازی بعضی از آنزیم های مهم محدود می گردد.

استریلیزاسیون سرد با فیلترهای باکتریایی یا با پرتو افشانی انجام می گردد.پرتو افشانی شامل موارد زیر است:

اشعه ماوراء بنفش غیر یونیزان اولتراسوند یونیزه کننده.

کاربرد علمی برا استرلیزه کردن شامل پرتو های گاما از مواد رادیو اکتیو طبیعی و الکترون های پر شتاب از دستگاه های ولتاژ بالاست. آنها از قابلیت نفوذ پذیری بالایی برخوردارند و مواد استریل شده عمر طولانی دارند.

استرلیزه محصولات به معنی گند زدایی و نابودی تخم میکروارگانیسم ها است

استرلیزه شیمیایی

استرلیزه کننده گاز با استفاده از مواد شیمیایی استرلیزه سرد

استرلیزه شیمیایی را میتوان با مواد زیر انجام داد که عبارتند از :

فرآورده های شامل هالوژن ، مشتقات فنول آلدهید ها ، الکل ها ، اکسنده ها و …..

ترکیبات شیمیایی مورد استفاده برای استرلیزه کردن ، مکانیسم های عملکردی مختلف ، مزیت ها و معایبی متفاوتی دارند. برای مثال نرکیبات شامل کلر با آزاد سازی کل منجر به تشکیل کلرامین سمی در سیتوپلاسم باکتری می شوند. آنها عملکرد ضد باکتریایی خوبی دارند اما اما اثر ضد ویروسی ، ضد سل ، کشنده قارچی آنها پایین است. این مواد بوی زننده و شدیدی دارند و قادر هستند سبب تحریک پوست و غشای مخاطی شوند.

محصولات استرلیزه شده عمر سودمند زیادتری دارند

تفاوت استرلیزه و پاستوریزه

فرایند پاستوریزه و استرلیزه در پنج مورد با هم تفاوت دارند که در ادامه به آنها اشاره خواهیم نمود.

در یکی از مواردی که این دو  فرایند با هم تفاوت دارند تعریف است. همانطور که در مطالب بالا ذکر شد ، پاستوریزه به از بین رفتن تمام میکروارگانیسم های بیماری زا با حرارت دادن در دما و بازه زمانی مشخص می گویند و استرلیزه به از بین رفتن تمام میکرو ارگانیسم ها و تخم هایشان گفته می گردد.

مورد دیگری که تفاوت این دو فرایند را مشخص می نماید نتیجه ای است که این دو فرایند به ما می دهند.

در استرلیزه میکروارگانیسم های بیماری زا و پوده گرای ، اشکال رویشی ، اسپور و ویروس ها از بین می روند و در پاستوریزه تنها اشکال رویشی باکتری ها از بین می روند.

انواع  پاستوریزه و استرلیزه هم یکی از تفاوت های این دو فرایند محسوب می گردد.

استرلیزه قادر هست فیزیکی یا شیمیایی باشد و پاستوریزه بسته به دما و زمان ، انواع آنها عبارت است از پاستوریزه ای خمری یا دسته ای ، پاستوریزه در زمان کوتاه با دمای بالا و پاستوریزه در زمان کونته با حرارت بالا.

یکی دیگر از مواردی که سبب تفاوت این دو فرایند می گردد عمر سودمند هر  کدام از این فرایند هاست به صورتی که عمر سودمند محصولات استریل شده زیادتر از محصولات پاستوریزه است.

و به عنوان آخرین تفاوتی که این دو فرایند با هم دارند میتوان به کاربرد آنها اشاره نمود.

استرلیزه در جراحی های پزشکی ، میکروبیولوژی ، دندانپزشکی ، صنایع دسته بندی ، صنایع غذایی و دریگر موارد کاربرد دارد.

پاستوریزه را میتوان  برای آماده سازی محیط های کشت ، دارو ها و مواردی استفاده نمود که شامل ترکیبات ناپایدار در برابر حرارت است مثل قند ها و پروتئن ها. به علاوه از پاستوریزه به عنوان روشی برای حفظ مواد غذایی در صنایع غذایی نیز به کار می برند.

سخن پایانی

همانطور که می دانید شر و محصولات لبنی فواید بسیاری دارد و برای یک سبک زندگی سالم ضروری هستند. به علت این که مواد لبنی فواید بسیاری برای هر فرد دارد ، میزان خرید و استفاده از آن نیز زیاد است. اگر قصد دارید شیر و محصولات لبنی را زمان طولانی تری نگهداشتن نمایید و یخچال هم در دسترس شما نیست خوبتر است که از محصولات استرلیزه استفاده نمایید.

خوبتر است بدانید که هیچ گونه ماده نگه دارنده ای به شیر ها و محصولات لبنی استرلیزه افزوده نشده است و افزایش زمان نگه داری شیر های استریل یا استرلیزه به دلیل فرایند آماده کردن آنهاست.

[ad_2]

منبع : بیتوته