[ad_1]
دانههای تاتوره خیلی سمی و خطرناک هستند
گیاه تاتوره؛ دوستی خطرناک با خواص درمانی
گیاه تاتوره یا داتورا، گیاهی یکساله و سمی از تیره سیبزمینی است که در مناطق مختلف جهان رشد مینماید. این گیاه به علت آلکالوئیدهای دارویی مثل آتروپین و کاربردهایش در طب سنتی شناخته شده است. در این نوشته از بیتوته، با ویژگیها و کاربردهای این گیاه آشنا شوید.
داتورا استرامونیوم (Datura stramonium L.)، که در فارسی به نام تاتوره شناخته میشود، گیاهی یکساله از تیره سیبزمینی (Solanaceae) است که به علت ویژگیهای دارویی و سمی خود از دیرباز مورد توجه بوده است. این گیاه با نامهای محلی مثل «علف شیطان»، «نبات اهریمنی» و «جوزماش» نیز شناخته میشود.
تاتوره بومی مناطق گرمسیری آمریکا، بهویژه مکزیک، بوده اما به علت توانایی سازگاری بالا، به نقاط مختلف جهان از جمله اروپا، آسیا، آفریقا و اقیانوسیه گسترش یافته است. این گیاه به علت داشتن آلکالوئیدهای تروپان مثل آتروپین، هیوسیامین و اسکوپولامین، هم در طب سنتی و هم در داروسازی نوین کاربرد دارد، اما سمی بودن آن نیازمند احتیاط ویژه در استفاده است.
تاتوره شامل آلکالوئیدهای سمی مثل آتروپین و اسکوپولامین است
ویژگیهای گیاهشناسی
تاتوره گیاهی علفی و یکساله با ارتفاعی بین ۵۰ تا ۲۰۰ سانتیمتر است. ویژگیهای ظاهری آن شامل موارد زیر است:
• ساقه: استوانهای، بدون کرک، منشعب و به رنگ سبز با قطر ۱ تا ۲ سانتیمتر.
• برگها: متناوب، مسطح، بیضیشکل با نوک تیز یا مدور، طول ۱۰–۱۲ سانتیمتر و عرض ۶–۸ سانتیمتر. برگهای تازه بوی نامطبوع و تهوعآوری دارند، اما برگهای خشکشده بوی کمتری دارند.
• گلها: شیپوری، سفید یا بنفش، تکتک و با عمر کوتاه (۱–۲ روز). گلها در شب باز شده و توسط پروانههای اسفینکس (خانواده Sphingidae) گردهافشانی میشوند.
• میوه: کپسول بیضیشکل و خاردار که با چهار شکاف باز میشود.
• دانهها: سیاه مایل به قهوهای، قلوهای شکل، با سطح زگیلدار و اندازه ۴–۵ میلیمتر.
• دوره گلدهی: از خرداد تا مهر.
زیستگاه و توزیع جغرافیایی تاتوره
تاتوره بومی مناطق گرمسیری آمریکا، بهویژه مکزیک، است اما به علت توانایی سازگاری با شرایط مختلف، بهصورت وحشی در زمینهای بایر، کنار جادهها، سواحل دریایی، چمنزارها و مناطق نزدیک به سکونتگاههای انسانی در سراسر جهان یافت میشود. این گیاه در خاکهای حاصلخیز، مرطوب و شنی، بهویژه در کنار نهرها و حوضچهها رشد مینماید.
منشأ اصلی آن به کنارههای دریای خزر نسبت داده شده، اما امروزه در بیش از ۱۰۰ منطقه و کشور، از جمله ایران، اروپا، آفریقا، آسیا و اقیانوسیه، بهصورت بومی یا معرفیشده حضور دارد. در نیوانگلند، تاتوره در ایالتهایی مثل کانتیکت، مین، ماساچوست، نیوهمپشایر، رود آیلند و ورمونت یافت شده و در بعضی مناطق بهعنوان گونه مهاجم و ممنوع شناخته میشود.
ترکیبات شیمیایی تاتوره
تاتوره شامل آلکالوئیدهای تروپان سمی است که مهمترین آنها عبارتاند از:
• آتروپین: ضدسم و گشادکننده مردمک چشم.
• هیوسیامین: زیادترین آلکالوئید در گیاه، با تاثیرات ضددرد و ضداسپاسم.
• اسکوپولامین: مورد استفاده در درمان بیماریهای تنفسی و بهعنوان آهستهبخش. این آلکالوئیدها در برگها (۰/۵٪) و بذور (شامل ۲۰٪ روغن) یافت میشوند و بهصورت ترکیب با اسیدهای مالیک، اتروپیم و داتوریک وجود دارند. ماده اصلی سمی گیاه، داتورین، ترکیبی از این سه آلکالوئید است.
تاتوره در طب سنتی برای درمان آسم استفاده میشود
کاربردهای دارویی تاتوره
تاتوره به علت خواص داروییاش در طب سنتی و نوین مورد استفاده قرار میگیرد:
• ضددرد: عصاره الکلی بذر تاتوره در دوزهای بالا (۵۰ میلیگرم بر کیلوگرم وزن بدن) میتواند درد حاد و مزمن را در مدلهای حیوانی (مثل موشهای دیابتی) کم شدن دهد.
• درمان تنگی نفس: برگهای خشکشده در سیگارهای ضدآسم برای کم شدن علائم تنفسی استفاده میشوند.
• کاربردهای دیگر: در دامپزشکی و طب انسانی برای درمان اسپاسمها و بهعنوان ضدسم. همچنین، گونههایی مثل Datura innoxia و D. metel به علت دارا بودن اسکوپولامین زیادتر، در داروسازی نوین کاربرد دارند.
فواید دارویی گیاه داتورا یا تاتوره
گیاه داتورا استرامونیوم یا تاتوره به علت دارا بودن آلکالوئیدهای تروپان (آتروپین، هیوسیامین و اسکوپولامین) در طب سنتی و نوین کاربردهای دارویی متعددی دارد. با این حال، به علت سمی بودن شدید این گیاه، استفاده از آن می بایست تحت نظارت متخصصان انجام شود. در ادامه، فواید دارویی تأییدشده و کاربردهای سنتی آن آورده شده است:
۱. مصارف دارویی تأییدشده
• آتروپین: یکی از مهمترین آلکالوئیدهای استخراجشده از تاتوره، بهعنوان دارویی استراتژیک در آمریکا استفاده میشود. کاربردهای آن شامل:
– گشادکننده مردمک چشم: در چشمپزشکی (مثل داروی هماتروپین) برای معاینات تشخیصی.
– ضدسم: برای درمان بعضی مسمومیتها.
– ضداسپاسم: کم شدن اسپاسمهای عضلانی.
• هیوسین انبوتیل بروماید: مشتقی از آلکالوئیدهای تاتوره که برای درمان اسپاسمهای دستگاه گوارش استفاده میشود.
– ضدآسم: برگهای خشکشده تاتوره در سیگارهای ضدآسم (معروف به پودر آسم در اروپا) برای باز کردن برونشها و کم شدن علائم تنگی نفس به کار میروند.
– ضددرد: عصاره الکلی بذر تاتوره در دوزهای کنترلشده (مثل ۵۰ میلیگرم بر کیلوگرم وزن بدن) برای کم شدن درد حاد و مزمن، بهویژه در مدلهای حیوانی مثل موشهای دیابتی، مؤثر است.
– خواص دیگر: تاثیرات بیحسکننده، ضدالتهاب، ضدپارکینسون، ضدعفونیکننده، خوابآور، روانگردان و مخدر.
۲. مصارف دارویی در طب سنتی (تأییدنشده یا با احتیاط)
• برگهای تازه:
– لهشده برگها برای کم شدن ورم و التیام زخمها استفاده میشود.
• دانهها:
– تسکین درد بواسیر.
– رفع نفخ و بهبود دردهای قاعدگی.
– کم شدن تعریق شبانه در بیماران مبتلا به سل.
– درمان حملات آسم و آنفلوآنزا (بهصورت سیگار در میان روسها، اعراب و آفریقاییها).
– بهبود شوره سر و پیشگیری از ریزش مو (عصاره تازه دانهها).
– افزایش قوای جنسی، بهویژه در زنان.
• کاربرد در چین:
– ضد نفخ.
– کنترل بیشفعالی (هایپراکتیویته).
– پیشگیری از تعریق شبانه.
• سیگار تاتوره:
در بعضی فرهنگها برای درمان آسم و آنفلوآنزا استفاده میشود.
گلهای تاتوره سفید یا بنفش و قیفیشکل هستند
خطرات و مسمومیت تاتوره
تاتوره به علت داشتن آلکالوئیدهای سمی، گیاهی خیلی خطرناک است. استفاده نادرست یا بیش از حد آن میتواند عوارض زیر را ایجاد نماید:
• توهم و دوبینی: به علت تاثیرات افیونی و مخدر.
• گشاد شدن مردمک چشم: در صورت تماس آب آوندهای گیاه با چشم.
• اختلال در اعصاب ارادی: استفاده جوشانده گیاه میتواند سبب فلج موقت یا دائم شود.
• مرگ: استفاده مقادیر زیاد، بهویژه در حیوانات (مثل شتر)، منجر به نفخ، بیقراری، کوری و مرگ سریع میشود.
درمان مسمومیت:
• استفاده از داروهای قیآور برای تخلیه معده.
• تجویز ضدسمهایی مثل مورفین یا پیلوکارپین.
• استفاده قهوه غلیظ یا محرکها برای بهبود موقعیت.
کاربردهای زیستمحیطی
تاتوره به علت توانایی حذف سریع مواد منفجره مثل TNT از سایتهای ضایعات، در زیستپالایی (bioremediation) کاربرد دارد. این ویژگی آن را به گیاهی ارزشمند برای پاکسازی محیطهای آلوده تبدیل نموده است.
احتیاطها و توصیهها
با توجه به سمی بودن تاتوره، جمعآوری و استفاده از آن نیازمند دقت و دانش کافی است. هرگونه استفاده دارویی می بایست تحت نظارت متخصصان انجام شود. تماس با آب آوندهای گیاه یا استفاده جوشانده آن بدون کنترل میتواند عوارض جدی در پی داشته باشد.
استفاده تاتوره میتواند سبب توهم و مسمومیت شدید شود
سوالات متداول در خصوص تاتوره
۱. برای چه تاتوره سمی است؟
تاتوره شامل آلکالوئیدهای سمی (مثل داتورین، آتروپین، هیوسیامین و اسکوپولامین) است که میتوانند سبب عوارضی مثل خشکی دهان، گشاد شدن مردمک چشم، گیجی، توهم، تشنج، کما و حتی مرگ شوند. استفاده تنها ۲۰ دانه میتواند برای کودکان کشنده باشد.
۲. آیا تاتوره به عنوان ماده مخدر استفاده میشود؟
بله، به علت تاثیرات روانگردان و توهمزای آلکالوئیدهایش، بعضی اشخاص از تاتوره بهصورت تدخینی (مثل سیگار) یا خوراکی برای ایجاد توهم استفاده میکنند. اما این کار خیلی خطرناک است و میتواند منجر به مسمومیت شدید، اختلالات روانی، یا مرگ شود.
۳. چطور تاتوره در طب سنتی استفاده میشود؟
در طب سنتی، برگهای تازه یا خشکشده تاتوره بهصورت موضعی برای تسکین ورم، زخم، بواسیر، یا سوختگی و بهصورت تدخینی برای درمان آسم استفاده میشود. عصاره دانهها نیز برای رفع شوره سر و ریزش مو کاربرد دارد، اما استفاده خوراکی آن بدون نظارت پزشک ممنوع است.
۴. عوارض جانبی استفاده تاتوره چیست؟
عوارض شامل خشکی دهان، گشاد شدن مردمک چشم، تاری دید، گیجی، توهم، افزایش ضربان قلب، حبس ادرار، تشنج، و در موارد شدید، کما یا مرگ است. استفاده بیش از حد میتواند سبب زوال عقل یا جنون شود.
۵. چطور میتوان مسمومیت با تاتوره را درمان نمود؟
در صورت استفاده اتفاقی، می بایست فرد را وادار به استفراغ نمود، بدنش را گرم نگه داشت و فوراً به پزشک مراجعه نمود. استفاده رازیانه کوبیده یا فلفل سیاه شاید تاثیرات سمی را تا حدی کم شدن دهد.
۶. آیا تاتوره برای ترک اعتیاد استفاده میشود؟
بله، در بعضی موارد، تاتوره به علت خواص آهستهبخش و ضداسپاسم در ترکیب داروهای گیاهی ترک اعتیاد استفاده میشود، اما این کار می بایست تحت نظارت پزشک انجام شود، زیرا دوز نادرست میتواند خطرناک باشد.
نتیجهگیری
داتورا استرامونیوم یا تاتوره گیاهی با دو چهره است: از یک سو، به علت خواص داروییاش در درمان درد، تنگی نفس و سایر بیماریها ارزشمند است؛ از سوی دیگر، سمی بودن آن خطراتی جدی به همراه دارد. این گیاه با تاریخچهای غنی در فرهنگهای مختلف و کاربردهای گسترده در داروسازی و زیستمحیطی، همچنان موضوع تحقیقات علمی است.
[ad_2]
منبع : بیتوته
آخرین دیدگاهها